BJT Transistörlerin Genel Kullanımı

BJT Transistör Çeşitleri:

BJT transistörler anahtarlama ve sinyal yükselteci olarak kullanılan üç terminalli elektronik elemanlardır. Base-Emitter-Collector (Baz-Yayıcı-Toplayıcı) isimli üç terminali vardır. NPN transistörler için beyz terminaline doğru akan akım, kollektörden emitöre doğru akan akımı kontrol eder. PNP transistörlerde ise beyzden dışarı akan akım, emitörden kolektöre doğru akan akımı kontrol eder. BJT’lerde emitör akımı beyz ve kolektör akımlarının toplamıdır. Beyz akımı genellikle oldukça küçüktür. Kolektör akımı hFe (β) değeri ile beyz akımının çarpımına eşittir. β değeri küçük sinyal transistörleri için genellikle 100-1000 arası değerler alırken güç transistörlerinde 5-100 arası değerler alır.

MCU projelerinde transistörler çok sayıda led, DC motor, transformatör, hoparlör, röle vb. yükleri kontrol etmek için kullanılır. Genellikle denetleyicilerin akım kapasiteleri oldukça düşüktür. Arduino Mega için pin başına 20mA, PIC16F628 için 25mA olan bu değerler led hariç elemanları kontrol etmek için oldukça küçük değerlerdir.

BJT transistörler NPN ve PNP olmak üzere iki çeşittir.

NPN Transistörler:

NPN transistörlerde baz gerilimi emetör geriliminden yüksek olduğunda collectorden emittere akım akar. Bazden de emetöre çok küçük bir akım söz konusudur. Bazın kontrolü kontrolcüde olduğu için küçük bir direnç kullanılmasında fayda var. Direncin değeri transistöre ve çekilecek akıma bağlı olarak değişir.

Proteus çiziminden daha net anlaşılabilir. Çizimde en çok kullanılan NPN transistörlerden biri olan BC550 kullanıldı. Baz direnci 220 olarak seçildi ve 9V’luk DC motor sürüldü.
NPN-proteus
PNP Transistörler:

PNP transistörlerde emetör gerilimi baz geriliminden yüksek olduğunda çalışır. Emetörden baza küçük bir akım akar ki bu akım MCU’ya zarar verebilir. Bu yüzden PNP transistörlerde baz direnci yüksek olur. Değeri ise transistöre ve çekilecek akıma bağlı olarak değişir.

PNP transistörler MCU projelerden çok fazla tercih edilmez. Bunun sebebi ise transistörü kesim durumuna getirmek için beslemeden daha yüksek bir gerilim uygulanması gerekir. Bu durum denetleyicileri zora sokar. Hatta bazen imkansızdır.

Örneğin Arduino ile 12V’luk bir DC motoru sürerken PNP transistör kullanırsanız ve kesim durumuna getirmek isterseniz baza 12 Voltun üzerinde bir gerilim uygulamanız gerekir ki bu da çıkışı en fazla 5 V olan bir Arduino için imkansızdır.

Proteus çizimine göz atarak daha net anlaşılabilir.

PNP-proteus

“BJT Transistörlerin Genel Kullanımı” Hakkında 3 Yorum

  1. transistorler hakkında birsuru yazı okudum. ama bu en anlaşılır yazıydı. dilerim transistor seçimlerinde dikkat etmemiz gereken hususları açıklayan ve ihtiyaca gore transistor seçimizi anlatan tamamlayıcı ek bir konu daha yazarsınız..

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.